Najaar Canvas : 'Over Leven'

I

n afwachting van het grote Marathon-project zijn er de volgende weken documentaires over de vogelgriep en over een radicale nieuwe operatiemethode waarbij de patiënt eerst moet 'sterven' om te kunnen worden genezen. Daarna volgt een drieluik over planeten en sterrenkunde.

Het vliegende virus (10.9) is een documentaire over de vogelgriep, haar oorzaken, gevolgen en gevaren. Geen enkele ziekte is de afgelopen jaren zo vaak in het nieuws geweest als de vogelgriep. Het virus dat de ziekte veroorzaakt, H5N1, is vanuit Zuidoost-Azië begonnen aan een wereldwijde opmars en ontketent overal paniek. Wetenschappers vrezen dat het virus vroeg of laat zal muteren tot een vorm die zich makkelijk kan verspreiden onder mensen. Is de paniek rond het virus gerechtvaardigd? Geeft de natuur ons voldoende tijd om een pandemie af te wenden?

In Sterven om te genezen (17.9) maken we kennis met een vreemde ziekte en een nog vreemdere remedie. Brett is jong en actief, maar heeft een 'aneurysma', een uitstulping in de wand van een hersenslagader. Als het aneurysma barst, sterft Brett onmiddellijk. Brett's hoop is gevestigd op een nieuwe radicale operatietechniek: hypothermische hartstilstand. Dood door onderkoeling. De chirurgen zullen Brett's lichaam afkoelen tot het zo koud is, dat zijn hart stopt. In die toestand wordt er geen bloed meer naar de hersenen gepompt, waardoor het aneurysma krimpt en makkelijker te opereren is. De kans op een goede afloop is echter niet gegarandeerd.

De Aarde, wilde planeet (24.9) toont dat onze eigen planeet niet altijd zo'n 'levende' planeet is geweest als hij nu is. De planeten - ook onze Aarde - ontstonden miljarden jaren geleden uit de chaos na de 'big bang'. De Aarde was toen tien keer kleiner dan vandaag. Ze was gehuld in kilometerdikke nevels. Enkel wat rode lichtstralen bereikten het oppervlak. Een aanhoudende regen van meteoren zal de Aarde doen groeien tot haar huidige grootte. Honderden miljoenen jaren later werd al het prille leven dat op Aarde was ontstaan, letterlijk de grond ingeboord door een kolossale meteorietinslag. Alles werd verschroeid. De Aarde leek weer dood. Het aardoppervlak is herhaaldelijk verstoord door zo'n meteorietinslagen en enorme vulkaanuitbarstingen. Maar nu ontdekken wetenschappers hoe microscopische levensvormen die chaos toch hebben kunnen overleven…

Vaarwel planeet Pluto (1.10) is een documentaire over de vraag of Pluto wel echt een planeet is. Op school hebben we geleerd dat ons zonnestelsel negen planeten telt. Daarvan is Pluto de kleinste: hij draait in een baan rond de zon, veertig keer verder dan de Aarde. Pluto is kleiner dan de maan. Er is nooit een ruimtesonde in zijn buurt geweest, maar niemand die er aan twijfelde: Pluto is een planeet. Pluto's status kwam voor het eerst in het gedrang in 1992 toen astronomen zagen dat Pluto niet alleen is. In de buurt van de planeet ontdekten ze een grote zwerm asteroïden: de Kuipergordel. En er is meer: in 2003 ontdekte de Amerikaanse astronoom Mike Brown een object in ons zonnestelsel dat groter was dan Pluto. Een object zonder naam dat voorlopig aangeduid wordt met UB313. Wordt UB313 onze 10de planeet? Of moeten we Pluto degraderen tot een asteroïde, een gewoon object in de Kuipergordel?

In De Hawking Paradox (8.10) onderzoekt Over leven of één van de populairste geleerden van onze tijd er helemaal naast zat. In 2004 deed Stephen Hawking iets wat wetenschappers nooit doen. Hij gaf toe dat hij zich had vergist. Critici vragen zich af of Hawking nog wel helemaal bij zijn verstand is. Na dertig jaar zei de man die als eerste de zwarte gaten in het heelal beschreef, dat zijn hele theorie over het fenomeen geen steek houdt. Een aangrijpend portret van het genie in de rolstoel die opnieuw een intellectuele strijd aanbindt met de grootste fysici van de wereld, ondanks de spierziekte die hem haast volledig verlamt

'Over Leven', vanaf zondag 10 september om 21.05 uur op Canvas.