Als sluitstuk van het Canvas- project over de BRIC-landen (Brazilië, Rusland, India, China), verkennen tien Vlamingen de Russische samenleving in al haar facetten. Hun gastvrouw is Lena De Winne, de van oorsprong Russische echtgenote van Frank De Winne.
Twintig jaar na de val van de Sovjet-Unie, lijkt Rusland nog altijd een onbekende, gesloten samenleving. Terwijl het dat al lang niet meer is. Het is nauwelijks vier uur vliegen naar Moskou en Sint-Petersburg, maar gevoelsmatig ligt Rusland voor de gemiddelde Vlaming nog altijd veel verder. Hoog tijd voor een nadere kennismaking met het nieuwe Rusland. Dat doen we samen met tien interessante Vlamingen.
Tien Belgische beginners
De tien Vlamingen die samen met Lena De Winne Rusland gaan verkennen, zijn Studio Brussel-presentatrice Kirsten Lemaire (jeugdcultuur), professor logica en wetenschaps- filosofie Jean-Paul Van Bendegem (religie en etniciteit), Das Pop-muzikant Bent Van Looy (kunst en muziek), journaliste Annelies Beck (media en politiek), journalist Michaël Van Droogenbroeck (economie), Europees Parlementslid Bart Staes (milieu), professor geschiedenis Bruno De Wever (Russische identiteit), actrice Pascale Platel (entertainment), judoka Ingrid Berghmans (sport) en professor Rik Coolsaet (internationale relaties).
Het zijn stuk voor stuk specialisten in hun vakgebied, maar doorgaans absolute beginners wat Rusland betreft. Dat zorgt voor boeiende ervaringen en intense confrontaties, want Rusland is een land als geen ander.
Of het nu om religie, sport, economie, politiek of milieu gaat: iedere bekende gast wordt ondergedompeld in de verrassende realiteit en leert zo - samen met de kijker - het kloppende hart van Rusland kennen vanuit zijn eigen vakgebied.
Maar 'Rusland voor Beginners' is vooral ook een intrigerend reisprogramma waarbij vele kilometers worden afgelegd, vaak met de trein, die haast synoniem staat voor reizen doorheen dit enorme land. Van Moskou tot Vladivostok, van het bevroren Baikal- meer tot het herfstige Sint- Petersburg: Rusland voor Beginners combineert de reismicrobe met inzichten in de unieke eigenheid van dit land.
Eén gastvrouw: Lena De Winne
Lena werd geboren minder dan één jaar nadat de Sovjet-tanks een eind maakten aan de Praagse lente. Ze groeide op in de hoofdstad Moskou. In 1992, één jaar na de implosie van de Sovjet-Unie, verhuisde ze naar Nederland. Ze werkte later meer dan 15 jaar voor het bemande ruimtevaartprogramma in Europa. Zo leerde ze haar toekomstige echtgenoot Frank De Winne kennen. Vandaag is Lena De Winne auteur van proza en poëzie.
Haar leven on the road, in Europa, Rusland en de VS, haar wedervaren als 'echtgenote van een astronaut in de ruimte', en meer dan vijftien jaar werkervaring in een internationale omgeving maken van Lena de geknipte persoon om haar gasten te vergezellen bij hun ontdekking van het onbekende Rusland.
Rusland: terug van nooit helemaal weggeweest
Eeuwenlang heeft het westen zich afgevraagd wat het van Rusland moest denken. Over het land werd bericht als een gebied van extreme rijkdom en onbeschrijfelijke armoede, wrede tirannen en briljante geesten, prachtig ballet en industriële monstersteden, vroom geloof en ongebreideld genot.
Deze eeuwige Russische ambiguïteit gaat hand in hand met even gevarieerde landschappen: ijzige toendra en warme stranden, dichte berkenwouden en diepe meren, besneeuwde bergtoppen en wuivende steppes. Het grondgebied van Rusland bestrijkt negen tijdzones en strekt zich uit over twee continenten, verbonden met een netwerk van 83.000 kilometer spoorwegen.
Rusland kijkt naar het westen én het oosten. Zijn 140 miljoen mensen spreken één taal, maar binnen de Russische federatie leven meer dan 80 nationaliteiten, in een waar lappendeken van religies en culturen.
Als erfgenaam van de Sovjet-Unie is Rusland een buitenbeentje onder de BRIC-landen. Het roept veel meer emoties en associaties op dan India of Brazilië. Samen met China zal de politieke en economische invloed van deze oude grootmacht uit het oosten alleen maar groeien. De onwaarschijnlijke gastvrijheid van de Russische bevolking contrasteert al evenzeer met de negatieve bijklank die het land erfde uit de periode van de koude oorlog.
Rusland is nog altijd een permanent lid van de VN-veiligheidsraad, trad enkele maanden geleden eindelijk toe tot de Wereld Handelsorganisatie, en is het enige land dat zowel in de werkgroepen van de BRIC-groep zit als in die van de G8 en de G20.
Tussen oud en nieuw
De kloof tussen arm en rijk is nog altijd heel groot in Rusland. De gemiddelde levensverwachting voor mannen is amper 59 jaar en er worden te weinig kinderen geboren. Het zijn de meest merkbare gevolgen van de implosie van het communisme en de woelige jaren die erop volgden.
Maar dankzij de economische groei van de laatste 10 jaar, is Rusland geëvolueerd van een arme en chaotische importeconomie naar een kapitalistische consumptiemaatschappij. Misschien wel voor het eerst in de geschiedenis van het land is er een consumerende middenklasse ontstaan. In Rusland zijn veranderingen altijd radicaal, maar uiteindelijk herhaalt de geschiedenis zich vaak.
De Russische bevolking houdt van krachtige leiders, en het bewind streeft naar een sterk centraal gezag. Het verlangen naar stabiliteit is gekoppeld aan een sterke geloofsbeleving en een passionele liefde voor het vaderland. Stuk voor stuk bepalen die tradities veel meer het Russische karakter dan de waan van iedere dag. De orthodoxe kerk, met haar feeërieke kathedralen en verblindende ikonen, heeft 70 jaar atheïsme wonderbaarlijk overleefd, en tegelijk hebben verwezenlijkingen van het Sovjet-systeem de dramatische overgang naar het kapitalisme overleefd. Voorbeelden daarvan zijn een unieke sporttraditie, de aandacht voor hoogstaand onderwijs en het belang van wetenschappelijk onderzoek.
Onder de leiding van de nu al legendarische Vladimir Putin kijken de Russen vol vertrouwen naar de uitdagingen van de toekomst in een steeds opener wereld.
Rusland voor beginners laat ons kennismaken met al die facetten van het land: oud en nieuw, traditioneel en in beweging.
'Rusland Voor Beginners', vrijdag 13 januari om 21.05 uur op Canvas.
